Ogaden News Agency, oo loo soo gaabiyo ONA, kuna soo baxda internetka, waa wakaalad war oo online ah, taas oo ka warbixisa Ogaadeeniya iyo Geeska Afrika, Itoobiya. Boggeeda ogadennet.com waxaa ku qoran Af-Soomaali iyo Ingiriis, magaceeda Soomaaliguna waa Wakaaladda Wararka Ogadeeniya. Waxay u adeegtaa akhristayaasha Soomaaliga ah, waxayna bixisaa maqaallo, muuqaallo fiidiyoow ah, fikrado iyo barnaamij raadiyo oo la yiraahdo Radio Xoriyo. Boggu wuxuu daabacaa war-ururo ka timaadda Jabhadda Waddaniga Xoreynta Ogaadeen (ONLF), sidaas darteed akhristuhu waa inuu ogaadaa xidhiidhka siyaasadeed ee ay muujinayso.
Magaca iyo ujeedkeeda
Magaca Ogaden News Agency waxaa loo turjumi karaa Wakaaladda Wararka Ogadeeniya. Ogaadeeniya waa magac taariikhi ah oo loogu yeedho inta badan deegaanka Soomaalida ee Itoobiya, oo ay u badan tahay inuu la mid yahay Gobolka Soomaalida ee dalka. Magacan wuxuu soo jiitaa dadka Soomaaliyeed ee ku nool goobtaas iyo kuwa dibadda jooga.
Boggu wuxuu is-qeexaa inuu yahay isha war ee Ogaadeeniya iyo Geeska Afrika. Weedhaas waxaa lagu qoray bogga hore, taasoo muujinaysa in dhaqdhaqaaqa wararka uu ka baxsan yahay degmooyinka Soomaalida oo keliya, laguna daboolo Geeska oo dhan.
Sanadka la aasaasay iyo ururka sida rasmiga ah u leh ma ahan wax laga helay ilaha la arkay. Sidaas darteed taariikh gaar ah looma qori karo; waxa la xaqiijin karo waa waxa boggu uu yahay maanta.
Luuqadda iyo akhristayaasha
Wakaaladdu waxay u qortaa inta badan Af-Soomaali, waxaana jira qayb Ingiriis ah. Af-Soomaaligu waa luuqadda dadka deegaanka Soomaalida ee Itoobiya ku hadlaan, waxaana lagu qoraa far Laatiin. Sidaas darteed akhristayaasha ugu muhiimsan waa dadka Soomaalida ah ee Itoobiya, Soomaaliya iyo kuwa dibadda ku nool.
Qayb Ingiriis ah oo jirta waxay fursad u siisaa dadka aan Af-Soomaali aqoon, sida cilmi-baarayaasha, wariyeyaasha iyo hay'adaha caalamiga ah, inay wararka akhriyaan. Af-Soomaaliga iyo Ingiriisku waa laba luuqadood oo kala duwan oo boggu isticmaalo.
Af-Soomaaligu waa mid ka mid ah luuqadaha lagu shaqeeyo Itoobiya heer federaal ahaan oo la ogolaaday. Tani waxay muujinaysaa xaqiiqda ah in dadka Soomaalida ee dalkaas ay tiro badan yihiin.
Qaybaha iyo nuxurka boggu leeyahay
Bogga wararka waxaa loo qaybiyay qaybo dhowr ah: Ogadeeniya, Geeska Afrika, Caalamka, Aragti, Dhacdooyin, Muuqaal iyo Radio Xoriyo. Qayb kasta waxay u gaar tahay nooc war ama maqaal.
Qaybta Ogadeeniya waxay inta badan ka hadlaysaa arrimaha deegaanka. Qaybta Geeska Afrika waxay daboolaysaa wadamada deriska ah, qaybta Caalamkuna waxay keenaysaa war dibadeed. Aragtidu waa meesha laga helo fikradaha qoraayaasha, Dhacdooyinkuna waa qaybta dhacdooyinka.
Qaybta Muuqaalku waxay ka kooban tahay fiidiyoowyo, Radio Xoriyona waa barnaamij raadiyo oo bogga ku xiran. Qaabkan oo kale ah wuxuu u fududeeyaa akhristaha inuu war ka helo qaabab kala duwan.
Xidhiidhka siyaasadeed
Bogga waxaa lagu arkaa war-ururo ka timaadda Jabhadda Waddaniga Xoreynta Ogaadeen (ONLF), iyo isku-xidhka bog Facebook oo ku saabsan Radio Xoriyo. Tani waxay muujinaysaa in boggu uu dhow yahay ururkaas.
ONLF waa urur siyaasadeed oo ka soo shaqeeyay deegaanka Soomaalida ee Itoobiya. Dowladda Itoobiya bishii Juun 2018 ayay baarlamaanku ka saaray liiska argagixisada ururkan iyo kuwa kale. Bishii Oktoobar 2018 ayaa heshiis nabadeed lala galay dowladda federaalka, sida ay wariyeyaasha caalamiga ahi sheegeen.
Akhristuhu waa inuu ogaadaa in wakaaladda iyo ururka siyaasadeed ay isku xidhan yihiin marka uu war u akhrisanayo; sidaas darteed war kasta waa in lala barbar dhigo ilo kale oo madax-bannaan.
Deegaanka Soomaalida iyo warbaahinta
Deegaanka Soomaalida ee Itoobiya wuxuu leeyahay caasimad ah Jigjiga, oo ah magaalo ku taal bariga dalka. Dadka deegaanka waxay inta badan ku hadlaan Af-Soomaali, hab nololeedkooduna wuxuu ku salaysan yahay xoolo-dhaqasho iyo beero.
Warbaahinta deegaankaas waxaa ka jira idaacado iyo telefishinno dowladeed, iyo bogag war oo ay leeyihiin dad kale. Ogadennet.com waa mid ka mid ah bogagga Soomaalida ee ka warbixiya deegaanka.
Ilaha waxaa ka muuqda in goobtan warbaahin madax-bannaani si dhib leh u shaqayso. Dhaqdhaqaaqa wariyeyaasha iyo xuduudaha waxaa mararka qaarkood sheegay ururada xuquuqda aadanaha, sida CPJ.
Xorriyadda saxaafadda
Itoobiya, sida wadamo badan oo Afrika ah, waxay leedahay xaalad dhib ah oo ku saabsan xorriyadda saxaafadda. Wariyeyaal ayaa la xiray, bogag ayaa la xidhay, dhaqdhaqaaqa wararka ayaa la xaddiday waqtiyo kala duwan, sida ururada xuquuqda saxaafaddu ay soo wargeliyeen.
Dhacdo gaar ah oo la xiriirta Ogadennet ma jirto ilaha la helay, sidaas darteed lama sheegi karo inuu bogga si toos ah u xaddiday dowladdu. Si kastaba ha ahaatee, warbixin la daabacay ayaa sheegtay in ONLF ay cambaareysay xayiraad warbaahineed oo ka dhacday Gobolka Soomaalida.
Akhristayaashu waa inay si taxadar leh u akhriyaan wararka ay ogadennet.com baahisay, iyaga oo la barbar dhigaya meelaha kale ee wararka laga helo, sida idaacadaha caalamiga ah iyo wargeysyada Itoobiya.
Ogadeeniya: magaca iyo taariikhda
Magaca Ogaadeen wuxuu ka yimid beel Soomaali ah, oo deegaanka badan ku nool. Magaca Ogaadeeniya waxaa loo isticmaalaa inta badan gobolka bari ee Itoobiya, halkaas oo Soomaalidu ay ku badan yihiin. Dowladda Itoobiya magaca rasmiga ah ee ay u isticmaasho waa Gobolka Soomaalida.
Dagaalkii Ogaadeen ee u dhexeeyay Soomaaliya iyo Itoobiya waxaa dhacay 1977–1978, taasoo ah dhacdo taariikhi ah oo dadka deegaanka ay weli xusaan. Wakaaladda war waxay inta badan daabacdaa wax ku saabsan arrimaha deegaankaas maanta.
Magaca Ogaadeeniya, sidaas darteed, wuxuu leeyahay macne taariikhi ah iyo mid siyaasadeed. Akhristayaasha waa inay ogaadaan in dhammaan dadku isla magacan aysan isticmaalin, mararka qaarkoodna loo isticmaalo si siyaasadeed.
Radio Xoriyo iyo qaabka war-gelinta
Radio Xoriyo waa qayb ka mid ah boggaas, oo ku xiran bog Facebook oo la xidhiidha ONLF. Raadiyaha waxaa loo adeegsadaa Af-Soomaali, si dadka aan wax qori karin ama aan internetka helin ay wararka u maqlaan.
Muuqaallada fiidiyoowga ah iyo maqaallada qoran waa laba qaab oo wararka lagu gaarsiiyo. Warbaahinta onlayn ahi waxay fududeysaa in dadka diaspora-da ah ee dibadda jooga ay la socdaan wararka dalkooda.
Far Laatiin iyo qorista Af-Soomaaliga
Af-Soomaaliga si rasmi ah ayaa loogu qoray far Laatiin sannadkii 1972, Soomaaliya. Itoobiya ku nool Soomaalidu waxay isticmaalaan isla farta, taasoo fududeysa wararka internetka ee Af-Soomaaliga lagu qoro.
Bogga ogadennet.com, sida laga arki karo, wuxuu isticmaalaa farta Laatiinka, magacyada qaybahana waxay yihiin ereyo Af-Soomaali ah sida Aragti, Muuqaal iyo Caalamka.
Sida loo helo boggeeda
Boggeeda waxaa laga helaa ogadennet.com. Bogga waxaa lagu bedeli karaa Af-Soomaali iyo Ingiriis. Akhristuhu wuxuu ka dooran karaa qayb kasta oo uu rabo.
Wararka oo dhan lama kaydin, mana jiraan lambarro la xaqiijiyay oo muujinaya inta qof ee akhriya. Sidaas darteed tirooyin dhab ah looma qori karo.
Cilmi-baarayaasha rabo inay ka soo qaataan war ama maqaal bogga, waa inay qoraan magaca qoraaga, taariikhda iyo cinwaanka bogga.
Goobta ay ku leedahay warbaahinta Soomaalida
Warbaahinta Af-Soomaaliga waxaa ka mid ah idaacado, telefishinno, wargeysyo iyo bogag online ah, kuwaas oo ka shaqeeya Soomaaliya, Itoobiya, Kenya, Jabuuti iyo dibadda. Ogaden News Agency waxay ka mid tahay bogagga ka warbixiya deegaanka Ogaadeeniya.
Waxay ka duwan tahay wargeysyada rasmiga ah ee Itoobiya, sida Bariisaa oo ah wargeys Afaan Oromoo ah oo dowladdu leedahay. Ogadennet.com waa wakaalad online ah oo sida muuqata aan dowladda hoos imaanin.
Dhammaan ilahan waxay u adeegaan akhristayaasha dooneya inay war ka helaan luuqadooda, iyadoo qof walba uu dooran karo ilaha uu aamino. Marka loo eego hadda, boggu wuxuu ka mid yahay ilaha Soomaalida ee ku saabsan Ogaadeeniya.
